Kto nie powinien przyjmować witaminy K2

Witamina K2 zyskała popularność jako „partnerka” witaminy D3, a w wielu suplementach obie substancje występują razem. Dla większości zdrowych osób to składnik o bardzo dobrym profilu bezpieczeństwa. Istnieje jednak grupa pacjentów, dla których nawet niewielka dawka K2 może mieć poważne konsekwencje. Redakcja wyjaśnia, o kogo chodzi i dlaczego.

Witamina K2 w skrócie: formy i funkcje

Witamina K to grupa związków rozpuszczalnych w tłuszczach. Witamina K1 (filochinon) pochodzi głównie z zielonych warzyw liściastych, natomiast witamina K2 to rodzina menachinonów, oznaczanych skrótem MK z liczbą określającą długość łańcucha bocznego. W suplementach najczęściej spotyka się MK-7, pozyskiwaną z fermentowanej soi (natto), oraz MK-4.

Podstawowa funkcja witaminy K polega na aktywacji białek zależnych od witaminy K poprzez tzw. karboksylację. W wątrobie dotyczy to czynników krzepnięcia II, VII, IX i X. Poza wątrobą witamina K aktywuje m.in. osteokalcynę w kościach oraz białko MGP, które hamuje odkładanie wapnia w ścianie naczyń.

MK-7 ma znacznie dłuższy okres półtrwania niż K1. Badanie Schurgersa i wsp. (2007) wykazało, że po podaniu MK-7 jej stężenie we krwi utrzymuje się przez kilka dni, a przy regularnym przyjmowaniu narasta. To właśnie ta cecha czyni ją atrakcyjną jako suplement – i jednocześnie wymaga ostrożności u osób leczonych przeciwzakrzepowo.

Dowody na korzyści K2 dotyczą głównie zdrowia kości. Trzyletnie badanie Knapen i wsp. (2013) u kobiet po menopauzie sugerowało wolniejszą utratę masy kostnej przy niskiej dawce MK-7. Dane dotyczące wpływu na zwapnienie naczyń i wydolność sportową są wciąż niejednoznaczne.

Najważniejsze przeciwwskazanie: antagoniści witaminy K

Najpoważniejsze ograniczenie dotyczy osób przyjmujących doustne leki przeciwzakrzepowe z grupy antagonistów witaminy K (VKA). W Polsce najczęściej stosuje się acenokumarol, rzadziej warfarynę. Leki te działają dokładnie poprzez blokowanie cyklu witaminy K w wątrobie, co zmniejsza produkcję aktywnych czynników krzepnięcia.

Dodanie witaminy K w postaci suplementu częściowo „odwraca” działanie leku. Wskaźnik INR spada, a ochrona przed zakrzepicą słabnie. U pacjenta z mechaniczną zastawką serca, migotaniem przedsionków czy po zatorowości płucnej może to oznaczać ryzyko udaru lub ponownego zakrzepu.

Co szczególnie istotne, MK-7 działa w tym zakresie silniej niż K1. Theuwissen i wsp. (2013) wykazali u zdrowych ochotników stabilnie leczonych antagonistą witaminy K, że już dawki rzędu kilkudziesięciu mikrogramów MK-7 dziennie mogą wyraźnie wpływać na INR. To ilości typowe dla wielu dostępnych suplementów.

Nie oznacza to, że osoby na acenokumarolu muszą całkowicie unikać witaminy K w diecie. Zalecenia kliniczne kładą nacisk na stałość jej spożycia, a nie eliminację. Problemem jest nagła zmiana – na przykład rozpoczęcie przyjmowania suplementu albo preparatu „D3+K2” bez wiedzy lekarza.

Jeśli pacjent na VKA chce przyjmować witaminę K, decyzję podejmuje lekarz prowadzący, który może dostosować dawkę leku i zlecić częstsze kontrole INR.

Inne leki i interakcje

Nowe doustne antykoagulanty (NOAC), takie jak rywaroksaban, apiksaban czy dabigatran, działają inaczej – bezpośrednio hamują trombinę lub czynnik Xa i nie zależą od cyklu witaminy K. Bezpośredniej interakcji z K2 się nie opisuje. Mimo to każda osoba leczona przeciwzakrzepowo powinna informować lekarza o wszystkich suplementach.

Osobną grupą są pacjenci przyjmujący leki przeciwpłytkowe, takie jak kwas acetylosalicylowy czy klopidogrel. Witamina K nie wpływa na płytki krwi, więc interakcja nie jest spodziewana, ale u osób z chorobą wieńcową warto, aby kardiolog znał pełną listę suplementów.

Ze względu na rozpuszczalność w tłuszczach wchłanianie K2 jest gorsze u osób z zaburzeniami trawienia tłuszczów – po resekcji jelita, w mukowiscydozie czy przewlekłych chorobach trzustki. W takich sytuacjach dawkowanie i forma witamin należą do lekarza prowadzącego.

Stany zdrowia wymagające konsultacji

Oprócz osób leczonych VKA, konsultacji lekarskiej przed suplementacją K2 wymagają pacjenci z różnymi chorobami przewlekłymi. Nie zawsze chodzi o bezwzględne przeciwwskazanie – często o to, żeby suplement nie zakłócił leczenia lub interpretacji badań.

• Zaburzenia krzepnięcia i przebyta zakrzepica – nawet bez leczenia przeciwzakrzepowego decyzja powinna należeć do hematologa.
• Przewlekła choroba nerek i dializoterapia – K2 jest badana w kontekście zwapnień naczyń, ale nie ma ustalonych zaleceń.
• Ciężkie choroby wątroby – wpływ na syntezę czynników krzepnięcia i ocenę parametrów krzepnięcia.
• Ciąża i karmienie piersią – spożycie z diety jest bezpieczne, wysokodawkowe suplementy wymagają uzasadnienia.
• Planowany zabieg operacyjny – warto poinformować anestezjologa o wszystkich suplementach.

Uczulenie na soję może mieć znaczenie przy preparatach MK-7 pochodzenia natto, choć wysoko oczyszczone ekstrakty zwykle zawierają śladowe ilości białka. Osoby z silną alergią powinny sprawdzić skład i pochodzenie surowca.

Noworodki otrzymują witaminę K1 profilaktycznie po porodzie zgodnie z polskimi zaleceniami. Suplementacja K2 u dzieci powinna odbywać się wyłącznie na zalecenie pediatry.

W przypadku pacjentów onkologicznych i osób leczonych lekami biologicznymi również obowiązuje zasada uzgadniania każdego suplementu z zespołem prowadzącym leczenie.

Dla kogo K2 jest zazwyczaj bezpieczna

U zdrowych dorosłych witamina K2 ma bardzo korzystny profil bezpieczeństwa. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w opinii z 2017 roku nie ustalił górnego tolerowanego poziomu spożycia witaminy K z powodu braku danych o działaniach toksycznych. Nie oznacza to przyzwolenia na dowolne dawki, ale wskazuje, że zagrożenie dotyczy głównie interakcji, a nie samej toksyczności.

W suplementach diety dostępnych w Polsce typowe ilości MK-7 mieszczą się zwykle w zakresie kilkudziesięciu do około 200 mikrogramów dziennie. Wartość referencyjna spożycia dla witaminy K na etykietach w UE wynosi 75 µg. Witaminę K2 najlepiej przyjmować z posiłkiem zawierającym tłuszcz, co poprawia wchłanianie.

Dla osób trenujących, zwłaszcza w sportach z obciążeniem kośćca jak boks czy biegi, kluczowe dla zdrowia kości pozostają: odpowiednia podaż energii, wapnia, białka i witaminy D. K2 może być uzupełnieniem, ale nie zastąpi podstaw żywieniowych.

Przed zakupem warto sprawdzić, czy preparat nie łączy K2 z innymi składnikami, które mogą być problematyczne – na przykład bardzo wysokimi dawkami witaminy D lub wapnia.

Wnioski redakcji

Najważniejszą grupą, która nie powinna przyjmować witaminy K2 bez zgody lekarza, są osoby leczone acenokumarolem lub warfaryną. Nawet niewielkie dawki MK-7 mogą obniżyć INR i osłabić ochronę przed zakrzepicą.

Konsultacji wymagają także pacjenci z zaburzeniami krzepnięcia, chorobami nerek i wątroby, kobiety w ciąży przy wysokich dawkach oraz osoby z zaburzeniami wchłaniania tłuszczów.

U zdrowych dorosłych K2 jest dobrze tolerowana, a ryzyko dotyczy głównie interakcji. Istotne jest, by sprawdzać skład preparatów złożonych „D3+K2”.

Polecamy także nasze artykuły o witaminie D3 u sportowców, o wapniu dla kobiet oraz o tym, jak czytać etykiety suplementów diety.

Bibliografia

1. Schurgers LJ, Teunissen KJ, Hamulyák K, et al. Vitamin K-containing dietary supplements: comparison of synthetic vitamin K1 and natto-derived menaquinone-7. Blood. 2007;109(8):3279–3283.
2. Theuwissen E, Teunissen KJ, Spronk HM, et al. Effect of low-dose supplements of menaquinone-7 (vitamin K2) on the stability of oral anticoagulant treatment: dose-response relationship in healthy volunteers. J Thromb Haemost. 2013;11(6):1085–1092.
3. Knapen MH, Drummen NE, Smit E, Vermeer C, Theuwissen E. Three-year low-dose menaquinone-7 supplementation helps decrease bone loss in healthy postmenopausal women. Osteoporos Int. 2013;24(9):2499–2507.
4. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Dietary reference values for vitamin K. EFSA J. 2017;15(5):4780.
5. Shearer MJ, Newman P. Recent trends in the metabolism and cell biology of vitamin K with special reference to vitamin K cycling and MK-4 biosynthesis. J Lipid Res. 2014;55(3):345–362.