Mity o kwasie D-asparaginowym

Kwas D-asparaginowy, w skrócie DAA, od kilkunastu lat jest jednym z filarów kategorii „boosterów testosteronu”. Opisy produktów obiecują wyższy poziom hormonów, większą siłę i szybsze przyrosty. Redakcja zestawiła te obietnice z wynikami badań klinicznych – i wyjaśnia, skąd wzięła się legenda oraz dlaczego warto podchodzić do niej z rezerwą.

Czym naprawdę jest kwas D-asparaginowy

Kwas asparaginowy występuje w dwóch formach lustrzanych. Forma L jest jednym z typowych aminokwasów budujących białka i znajdziemy ją w każdym produkcie białkowym. Forma D nie jest wbudowywana w białka, lecz pełni funkcje sygnałowe – występuje m.in. w przysadce, podwzgórzu i jądrach.

W badaniach na zwierzętach D-asparaginian wpływał na uwalnianie hormonów w osi podwzgórze–przysadka–gonady: hormonu uwalniającego gonadotropiny, hormonu luteinizującego (LH) oraz testosteronu. Zaproponowano kilka mechanizmów, w tym wpływ na ekspresję enzymów steroidogenezy w komórkach Leydiga.

Na tej podstawie powstała hipoteza: skoro D-asparaginian bierze udział w regulacji hormonalnej, to jego suplementacja może podnieść poziom testosteronu u ludzi. Brzmi logicznie, ale fizjologia rzadko działa tak prosto – organizm ma rozbudowane mechanizmy sprzężenia zwrotnego, które pilnują stabilności hormonów.

W suplementach DAA występuje zwykle jako sól sodowa lub w czystej postaci, sprzedawane w kapsułkach lub proszku. W badaniach na ludziach stosowano najczęściej dawki 3 g na dobę, a w części prac także 6 g.

Mit 1: „DAA podnosi testosteron o kilkadziesiąt procent”

Źródłem tego przekonania jest badanie Topo i wsp. opublikowane w 2009 roku. U mężczyzn przyjmujących 3 g DAA dziennie przez 12 dni odnotowano wzrost testosteronu i LH w porównaniu z grupą placebo. Wynik szybko trafił do materiałów marketingowych i przez lata był cytowany jako dowód skuteczności.

Problem polega na tym, kogo badano. Uczestnikami byli mężczyźni, którzy nie trenowali siłowo, a liczebność grupy była niewielka. Badanie trwało krótko i nie oceniało, czy efekt się utrzymuje. Nie sprawdzano też, czy zmiana hormonów przekłada się na cokolwiek praktycznego.

Kolejne badania na osobach trenujących przyniosły zupełnie inne wyniki. Willoughby i Leutholtz (2013) nie stwierdzili po 28 dniach suplementacji 3 g DAA żadnego wpływu na testosteron, LH, siłę ani skład ciała u mężczyzn trenujących siłowo. Melville i wsp. (2015) odnotowali, że dawka 3 g nie zmieniała testosteronu, a 6 g wiązało się nawet z jego spadkiem.

Przegląd systematyczny Roshanzamir i Safavi (2017) podsumował dostępne dane: wyniki są niespójne, a u osób trenujących i z prawidłowym poziomem hormonów efekt na ogół nie występuje. Twierdzenie o „kilkudziesięcioprocentowym wzroście” opiera się w praktyce na jednym, krótkim badaniu w specyficznej grupie.

Mit 2: „Więcej testosteronu z DAA to więcej mięśni”

Nawet gdyby DAA rzeczywiście podnosiło testosteron, nie oznaczałoby to automatycznie większych przyrostów. Wahania hormonów w granicach normy fizjologicznej mają niewielki wpływ na hipertrofię u zdrowych mężczyzn. Znaczące efekty anaboliczne testosteronu w badaniach klinicznych obserwowano przy dawkach farmakologicznych, a nie przy niewielkich zmianach.

Najdłuższe z badań, przeprowadzone przez Melville’a i wsp. (2017), trwało trzy miesiące i obejmowało mężczyzn trenujących siłowo. Grupa przyjmująca DAA nie osiągnęła lepszych wyników siły ani przyrostu masy mięśniowej niż grupa placebo przy tym samym programie treningowym.

To dobry przykład tego, jak mechanizm biologiczny i wynik w surowicy zostają mylnie utożsamione z efektem sportowym. Dla przyrostów decydujące pozostają: odpowiednio zaplanowany trening z progresją obciążeń, nadwyżka kaloryczna, podaż białka rzędu 1,6–2,2 g/kg masy ciała i sen.

Jeśli komuś zależy na suplementach o udokumentowanym wpływie na siłę, lepiej poparte badaniami są monohydrat kreatyny czy kofeina. DAA w tym zestawieniu wypada słabo.

Mit 3: „Naturalny, więc całkowicie bezpieczny i dozwolony”

D-asparaginian występuje w organizmie naturalnie, co często bywa używane jako argument za pełnym bezpieczeństwem. Tymczasem fakt naturalnego występowania nie mówi nic o efektach przyjmowania wielokrotnie większych dawek przez dłuższy czas.

W krótkich badaniach klinicznych DAA był zazwyczaj dobrze tolerowany. Uczestnicy zgłaszali sporadycznie dolegliwości żołądkowe, bóle głowy czy drażliwość. Brakuje jednak danych z długotrwałego stosowania, a obserwacja spadku testosteronu przy 6 g sugeruje, że wyższe dawki mogą działać odwrotnie do zamierzonego.

DAA nie znajduje się na liście substancji zabronionych WADA. Zawodnicy objęci kontrolą antydopingową, np. pięściarze startujący w zawodach pod egidą polskich związków, powinni jednak pamiętać o ryzyku zanieczyszczenia „boosterów” innymi substancjami. Produkty z tej kategorii należą do najczęściej wiązanych z niezamierzonymi wynikami pozytywnymi.

• Wybieraj produkty z niezależnymi certyfikatami badań na obecność substancji zakazanych.
• Unikaj preparatów wieloskładnikowych o niejasnym składzie lub „mieszankach własnych” bez podanych ilości.
• Pamiętaj, że w Polsce suplementy diety nie są oceniane pod kątem skuteczności przed wprowadzeniem do obrotu.

Mit 4: „Na pewno pomoże przy niskim libido i płodności”

Część producentów sugeruje, że DAA poprawia libido i parametry nasienia. Rzeczywiście ukazały się prace sugerujące poprawę jakości nasienia u mężczyzn z zaburzeniami płodności, ale były to badania małe, często bez grupy kontrolnej, i nie pozwalają na wyciąganie praktycznych wniosków.

Spadek libido, zaburzenia erekcji czy problemy z poczęciem mają wiele możliwych przyczyn: od przewlekłego stresu i niedoboru snu, przez choroby metaboliczne, po hipogonadyzm. U sportowców częstą przyczyną jest niska dostępność energii, zwłaszcza w okresach intensywnej redukcji lub częstego zbijania wagi.

Odrębną grupą są mężczyźni po zakończeniu stosowania sterydów anabolicznych. Zahamowanie osi hormonalnej po AAS to stan wymagający diagnostyki i ewentualnego leczenia przez endokrynologa lub androloga. DAA nie jest metodą leczenia hipogonadyzmu i nie ma dowodów, że przyspiesza powrót funkcji jąder.

W każdej z tych sytuacji pierwszym krokiem powinny być badania: testosteron całkowity rano, LH, FSH, prolaktyna, a w razie potrzeby seminogram – i interpretacja wyników przez lekarza.

Wnioski redakcji

Popularność DAA opiera się głównie na jednym krótkim badaniu z 2009 roku przeprowadzonym na mężczyznach nietrenujących. Późniejsze badania na osobach trenujących nie potwierdziły wzrostu testosteronu ani przewagi w przyrostach siły i masy.

Wyższe dawki mogą wręcz obniżać testosteron, a danych o długotrwałym stosowaniu brakuje. „Naturalność” substancji nie przesądza o jej bezpieczeństwie.

DAA nie zastąpi diagnostyki przy objawach niskiego testosteronu ani leczenia hipogonadyzmu. Na wyniki sportowe znacznie większy wpływ mają trening, dieta i regeneracja.

Zajrzyj również do naszych materiałów o tribulusie i innych „boosterach”, o monohydracie kreatyny oraz o badaniach hormonalnych u mężczyzn trenujących siłowo.

Bibliografia

1. Topo E, Soricelli A, D'Aniello A, Ronsini S, D'Aniello G. The role and molecular mechanism of D-aspartic acid in the release and synthesis of LH and testosterone in humans and rats. Reprod Biol Endocrinol. 2009;7:120.
2. Willoughby DS, Leutholtz B. D-aspartic acid supplementation combined with 28 days of heavy resistance training has no effect on body composition, muscle strength, and serum hormones associated with the hypothalamo-pituitary-gonadal axis in resistance-trained men. Nutr Res. 2013;33(10):803–810.
3. Melville GW, Siegler JC, Marshall PW. Three and six grams supplementation of d-aspartic acid in resistance trained men. J Int Soc Sports Nutr. 2015;12:15.
4. Melville GW, Siegler JC, Marshall PW. The effects of d-aspartic acid supplementation in resistance-trained men over a three month training period: a randomised controlled trial. PLoS One. 2017;12(8):e0182630.
5. Roshanzamir F, Safavi SM. The putative effects of D-Aspartic acid on blood testosterone levels: a systematic review. Int J Reprod Biomed. 2017;15(1):1–10.