TUDCA czy fosfolipidy niezbędne: co wybrać i dla kogo?
TUDCA i fosfolipidy niezbędne to dwie popularne substancje kojarzone z ochroną wątroby. Choć często stawia się je obok siebie, działają w zupełnie inny sposób. Redakcja porównała ich mechanizmy, dowody i bezpieczeństwo.
Dwie różne substancje, dwa różne pomysły
TUDCA, czyli kwas taurourodeoksycholowy, to sprzężony z tauryną kwas żółciowy. W niewielkich ilościach występuje naturalnie w ludzkiej żółci, a jego bliskim krewnym jest kwas ursodeoksycholowy (UDCA), od dawna stosowany w hepatologii. W Polsce TUDCA sprzedawany jest przede wszystkim jako suplement diety, natomiast UDCA jest lekiem na receptę.
Niezbędne fosfolipidy (EPL) to oczyszczona frakcja fosfatydylocholiny pozyskiwana z soi. W Polsce dostępne są jako lek bez recepty, a także jako składnik wielu suplementów „na wątrobę”. Ich koncepcja działania jest zupełnie inna niż TUDCA.
TUDCA wpływa na skład i przepływ żółci oraz działa ochronnie na komórki, m.in. łagodząc stres retikulum endoplazmatycznego. EPL mają natomiast „łatać” błony komórkowe hepatocytów, wbudowując się w nie w miejsce uszkodzonych fosfolipidów.
Porównywanie ich na zasadzie „który jest lepszy” jest więc trochę jak porównywanie dwóch narzędzi do różnych zadań. Lepiej zapytać: który problem chcemy rozwiązać?
Co wiadomo o TUDCA
Najmocniejsze dowody dla kwasów żółciowych tej grupy dotyczą chorób cholestatycznych, czyli zaburzeń odpływu żółci. Wytyczne EASL opisują UDCA jako podstawę leczenia pierwotnego zapalenia dróg żółciowych, a TUDCA dzieli z nim wiele mechanizmów działania.
W badaniu Karsa i współpracowników z 2010 roku TUDCA poprawiał wrażliwość wątroby i mięśni na insulinę u osób otyłych. To interesujący sygnał w kontekście stłuszczenia wątroby, ale badanie było małe i krótkie.
Przegląd Kusaczuk z 2019 roku zebrał dane eksperymentalne o działaniu ochronnym TUDCA w wielu tkankach — od wątroby po układ nerwowy. Większość z nich pochodzi jednak z modeli komórkowych i zwierzęcych.
Działania niepożądane TUDCA są zwykle łagodne: najczęściej biegunka i dyskomfort brzuszny. Przeciwwskazaniem jest niedrożność dróg żółciowych i ostre zapalenie pęcherzyka — w takich sytuacjach zwiększanie przepływu żółci może być niebezpieczne.
Co wiadomo o fosfolipidach EPL
Fosfolipidy niezbędne są przebadane głównie w stłuszczeniowej chorobie wątroby oraz w uszkodzeniach toksycznych, w tym alkoholowych. Przegląd Gundermanna i współpracowników opisał ich wpływ na parametry biochemiczne i obraz histologiczny w wielu, często starszych badaniach.
Metaanaliza Dajaniego i Popovica z 2020 roku sugeruje, że EPL dodane do standardowego postępowania mogą poprawiać wskaźniki wątrobowe u pacjentów ze stłuszczeniem wątroby związanym z zespołem metabolicznym. Autorzy podkreślali jednak różną jakość badań.
Profil bezpieczeństwa EPL jest bardzo dobry: działania niepożądane ograniczają się zwykle do łagodnych dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Ostrożność dotyczy osób z alergią na soję.
Warto pamiętać, że w kluczowych wytycznych hepatologicznych EPL nie mają statusu leczenia pierwszego wyboru. Dla stłuszczenia wątroby najlepiej udokumentowana jest redukcja masy ciała i zmiana stylu życia.
Porównanie w praktyce
| Cecha | TUDCA | Fosfolipidy EPL |
|---|---|---|
| Rodzaj substancji | Sprzężony kwas żółciowy | Fosfatydylocholina z soi |
| Status w Polsce | Głównie suplement diety | Lek OTC i składnik suplementów |
| Główny mechanizm | Przepływ żółci, ochrona komórek | Odbudowa błon hepatocytów |
| Najlepiej zbadane wskazania | Cholestaza (dane głównie dla UDCA) | Stłuszczenie i uszkodzenia toksyczne |
| Główne przeciwwskazania | Niedrożność dróg żółciowych | Alergia na soję |
Jeśli problemem jest zastój żółci — świąd, podwyższone ALP i GGTP, rozpoznana choroba dróg żółciowych — to leczenie powinien prowadzić lekarz, a rozwiązaniem często jest lek z grupy kwasów żółciowych, a nie suplement.
Jeśli problemem jest stłuszczenie wątroby, fundamentem są redukcja masy ciała, aktywność fizyczna i ograniczenie alkoholu. EPL mogą być dodatkiem, ale nie zastąpią zmiany stylu życia.
Nie ma dobrych badań porównujących obie substancje bezpośrednio ani oceniających ich łączne stosowanie. Łączenie ich „dla pewności” nie ma uzasadnienia w danych.
Komu co może się przydać
Na podstawie dostępnej wiedzy można zarysować ogólne scenariusze, zawsze z zastrzeżeniem, że decyzję powinien podjąć lekarz po badaniach:
- stłuszczenie wątroby w badaniu USG, nadwaga — przede wszystkim dieta i ruch, ewentualnie EPL jako dodatek,
- zaburzenia odpływu żółci — diagnostyka i leczenie u hepatologa, często z UDCA,
- podwyższone enzymy bez znanej przyczyny — najpierw diagnostyka, nie suplement,
- osoba zdrowa z prawidłowymi wynikami — brak wskazań do żadnej z tych substancji.
U osób trenujących podwyższone AST i ALT bywają skutkiem intensywnego wysiłku i uszkodzenia mięśni, a nie choroby wątroby. Przed interpretacją wyników warto zrobić przerwę od ciężkiego treningu i sprawdzić kinazę kreatynową.
Najbardziej powszechną przyczyną polekowego uszkodzenia wątroby wśród suplementów są złożone preparaty spalające tłuszcz i „anaboliczne” mieszanki roślinne. Odstawienie problematycznego produktu jest skuteczniejsze niż dokładanie kolejnego „ochronnego”.
Wnioski redakcji
TUDCA i fosfolipidy niezbędne działają inaczej i mają różne obszary zastosowania. TUDCA jest związany przede wszystkim z przepływem żółci, EPL — z odbudową błon komórek wątroby.
Żadna z tych substancji nie zastępuje diagnostyki ani podstawowego leczenia chorób wątroby. U zdrowych osób nie ma dowodów na korzyści z profilaktycznego stosowania.
Przy nieprawidłowych wynikach badań wątrobowych pierwszym krokiem powinna być konsultacja z lekarzem i ustalenie przyczyny.
Zachęcamy do lektury naszych materiałów o interpretacji wyników AST i ALT u sportowców, o ostropeście plamistym oraz o suplementach, które mogą obciążać wątrobę.
Bibliografia
- Kusaczuk M. Tauroursodeoxycholate—bile acid with chaperoning activity: molecular and cellular effects and therapeutic perspectives. Cells. 2019;8(12):1471.
- Kars M, Yang L, Gregor MF, et al. Tauroursodeoxycholic acid may improve liver and muscle but not adipose tissue insulin sensitivity in obese men and women. Diabetes. 2010;59(8):1899–1905.
- Paumgartner G, Beuers U. Ursodeoxycholic acid in cholestatic liver disease: mechanisms of action and therapeutic use revisited. Hepatology. 2002;36(3):525–531.
- European Association for the Study of the Liver. EASL Clinical Practice Guidelines: management of cholestatic liver diseases. J Hepatol. 2009;51(2):237–267.
- Gundermann KJ, Kuenker A, Kuntz E, Droździk M. Activity of essential phospholipids (EPL) from soybean in liver diseases. Pharmacol Rep. 2011;63(3):643–659.
- Dajani AI, Popovic B. Essential phospholipids for nonalcoholic fatty liver disease associated with metabolic syndrome: a systematic review and network meta-analysis. World J Clin Cases. 2020;8(21):5235–5249.
